چالشهای ترانزیت ایران در سایه توسعه شبکههای ریلی منطقهای
با حرکت کشورهای منطقه به سمت ایجاد شبکههای یکپارچه حملونقل، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در کریدورهای ترانزیتی با چالشهای جدی و رقابتی فزاینده روبرو شده است.
ایران به دلیل موقعیت استراتژیک خود همواره یکی از کانونهای اصلی ترانزیت میان شرق و غرب و شمال و جنوب جهان بوده است، اما اکنون با واقعیتی نگرانکننده مواجه شده است. همسایگان ایران با احداث مسیرهای موازی و یکپارچه، در حال ایجاد زیرساختهایی هستند که میتواند جریان تجارت منطقه را بدون نیاز به عبور از خاک ایران به خود اختصاص دهد و مزیتهای جغرافیایی کشور را به چالش بکشد.
توافق اخیر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برای ایجاد یک شبکه ریلی متصل، تازهترین نشانه از این رقابت زیرساختی است. این تحول نشان میدهد که اگر ایران در برنامهریزی و سرمایهگذاری برای توسعه کریدورهای ترانزیتی خود با سرعت عمل نکند، ممکن است فرصتهای طلایی ترانزیت منطقه را به رقبای خود واگذار کند.
توسعه شبکههای ریلی و چالشهای ترانزیت ایران
بر اساس گزارشهای منتشرشده، توافقنامه اتصال ریلی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در تاریخ ۱۷ آبان ۱۴۰۵ (۸ نوامبر ۲۰۲۶) در بحرین به امضا رسید. این پروژه که عربستان سعودی، امارات، بحرین، قطر، کویت و عمان را در یک شبکه ریلی به طول ۲۱۰۰ کیلومتر به هم متصل میکند، فراتر از یک طرح عمرانی ساده است. هدف از این توافق، ایجاد یک بازار لجستیکی مشترک با استانداردهای فنی و عملیاتی یکپارچه است که تا دسامبر ۲۰۳۰ به بهرهبرداری کامل میرسد.
این تحول در کنار پروژههایی مانند خط آهن حفیـت میان امارات و عمان، نشاندهنده عزم جدی کشورهای منطقه برای تبدیل زیرساختهای حملونقل به ابزاری جهت افزایش سهم از تجارت بینالمللی است. در چنین شرایطی، مزیت جغرافیایی ایران به تنهایی برای جذب بارهای ترانزیتی کافی نخواهد بود.
ضرورت تقویت زیرساختهای ترانزیتی برای حفظ جایگاه ایران
برای حفظ جایگاه در نقشه ترانزیت منطقه، ایران باید فراتر از پروژههای نیمهتمام حرکت کند. اگرچه تکمیل راهآهن چابهار ـ زاهدان و پیگیری کریدور شمال ـ جنوب از جمله اقدامات مثبت محسوب میشوند، اما مسئله اصلی سرعت تبدیل این زیرساختها به شبکههای عملیاتی و رقابتپذیر است. وجود تعرفههای نامتناسب، تشریفات مرزی طولانی و ضعف هماهنگی میان نهادهای تصمیمگیر، از جمله موانعی هستند که میتوانند حتی بهترین مسیرهای جغرافیایی را از چرخه رقابت خارج کنند.
در بازار ترانزیت، برنده نهایی کشوری است که کالا را سریعتر، ارزانتر و مطمئنتر به مقصد برساند. رقابتهای منطقهای در حوزه ترانزیت یک هشدار جدی برای سیاستگذاران است تا با اصلاح مقررات، تسهیل عبور مرزی و مدیریت یکپارچه کریدورها، از کاهش قدرت چانهزنی ایران در تجارت بینالمللی جلوگیری کنند.
منبع خبر: مشاهده خبر در سایت منبع
برای مشاهده سایر خبرهای حوزه حمل و نقل، به صفحه اخبار حمل و نقل مراجعه کنید.



