نقشه راه نوین مازندران برای عبور از بحران ترافیک؛ از توسعه جادهها تا تحول ریلی
استان مازندران با هدف رفع گلوگاههای ترافیکی و توسعه زیرساختهای حملونقل، برنامهای جامع شامل تکمیل پروژههای نیمهتمام و ایجاد کریدورهای ریلی و آزادراهی را در دستور کار قرار داده است.
وضعیت زیرساختهای حملونقل در مازندران، نشاندهنده نوعی ناهمخوانی میان ظرفیت محلی و تقاضای ملی است. در حالی که این استان به عنوان یک قطب اصلی گردشگری و گذرگاه حیاتی برای جابهجایی مسافر و کالا در شمال کشور شناخته میشود، زیرساختهای جادهای موجود بر اساس نیازهای دروناستانی طراحی شدهاند. این شکاف میان ظرفیت بومی جادهها و حجم بالای ترافیک عبوری، عامل اصلی بروز توسعه زیرساختهای حملونقل و فشار مضاعف بر شبکه تردد است.
لایه نخست، شناسایی و رفع گلوگاههای ترافیکی درون و برونشهری است که هر یک به تعریض، تونل، دوربرگردان یا تقاطع غیرهمسطح نیاز دارد. لایه دوم، تکمیل پروژههای نیمهتمام راهسازی است که سالها با کمبود اعتبار متوقف مانده بودند. لایه سوم، مطالعات راهبردی آزادراه و راهآهن شرق به غرب استان است که برای نخستین بار با شرکتهای مشاور داخلی و بینالمللی آغاز شده است.
آمارها مقیاس مسئله را روشن میکند؛ سالانه بیش از ۵۰۰ میلیون دستگاه خودرو در محورهای مازندران تردد میکنند و بهطور میانگین روزانه حدود ۵۰ هزار خودرو از جاده چالوس و آزادراه تهران-شمال عبور میکند. این آمار نشان میدهد چرا شبکه فعلی به نقطه اشباع رسیده و چه مسیری برای خروج از آن در دستور کار است.
ریشه اشباع را باید در ناترازی میان تقاضای سفر و ظرفیت شبکه جستوجو کرد. آزادراه تهران-شمال که قرار بود فشار را از محورهای کوهستانی بردارد، خود به کانال هدایت جمعیت شناور به غرب استان تبدیل شد؛ به این معنا که هر قطعه تازه افتتاحشده، موج جدیدی از سفر و اقامت را به همان مسیرهای محلی سرازیر کرده است.
نکته دوم آن است که این فشار، تمامفصلی شده است. غرب مازندران جمعیتی ساکن و محدود دارد، اما در اوج سفرها میزبان جمعیتی چند برابر ظرفیت محلی است. در نوروز یکی از سالهای اخیر، غرب استان شاهد ۱۵ میلیون نفر اقامت شب بود؛ یعنی ارائه خدمات ملی با امکانات محلی و نتیجه آن، ترافیک سنگین در محورهای دسترسی، معابر شهری و ورودی شهرهای ساحلی است.
سومین نکته، محدودیت منابع است. مازندران روی کاغذ ۱۰ هزار و ۴۰۰ کیلومتر راه اصلی و فرعی دارد که حدود سه هزار کیلومتر آن راه اصلی و بقیه محور روستایی است، اما همین شبکه با اعتبارات قطرهچکانی و انبوه پروژههای نیمهتمام نگهداری و تکمیل میشود. به همین دلیل، مدیریت استان مسیر تأمین مالی ترکیبی از مولدسازی املاک مازاد دولت و مشارکت بخش خصوصی را در دستور کار گذاشته است و استانداری مازندران از شناسایی ۱۷۵ ملک مازاد دولتی برای واگذاری در قالب مولدسازی خبر داده است.
چهارمین تحول، ورود ادبیات کریدوری به برنامهریزی استان است. تا پیش از این، هر گلوگاه جداگانه و محلی حل میشد، اما اکنون آزادراه شرق به غرب و راهآهن شرق به غرب به عنوان یک کریدور یکپارچه تعریف شدهاند و استاندار مازندران از آغاز فاز مطالعاتی هر ۲ طرح با حمایت ویژه رئیسجمهور و اعلام آمادگی یک گروه صنعتی برای اجرای مطالعات خبر داده است.
در ادامه، این گزارش ابتدا وضعیت موجود و گلوگاههای شناختهشده را مرور میکند، سپس پرونده آزادراه چالوس-رامسر و آزادراه شرق به غرب و در نهایت گزینه ریلی را به عنوان راه حل بلندمدت بررسی میکند و با پیشنهادهای اجرایی برای کوتاهمدت و میانمدت جمعبندی میشود.
اهمیت توسعه زیرساختهای حملونقل در مازندران
غرب مازندران نزدیک به ۲ دهه است که با گشایش تدریجی قطعات آزادراه تهران-شمال، رشد بیوقفه جمعیت شناور را تجربه میکند. تسهیل دسترسی پایتختنشینان و مسافران سایر استانها به این خطه ساحلی، مزیت اقتصادی بزرگی آفریده، اما ترافیک و کلافگی اهالی بومی شهرستانهای مسیر را نیز تشدید کرده است. عملیات اجرایی آزادراه تهران-شمال از سال ۱۳۷۶ به طول ۱۲۱ کیلومتر در قالب چهار قطعه آغاز شد.
این رشد تقاضا در حالی رخ میدهد که ظرفیت شبکه راههای استان متناسب با آن توسعه نیافته است. مازندران ۱۰ هزار و ۴۰۰ کیلومتر راه اصلی و فرعی دارد که حدود سه هزار کیلومتر آن جاده اصلی و بقیه محور روستایی است. همین نسبت نامتوازن، هم ترافیک را تشدید میکند و هم فشار خدماترسانی را بر شهرستانهای غربی استان دوچندان کرده است.
در راستای مقابله با این چالشها، کارگروه ترافیک و توسعه زیرساختهای حملونقل استان مازندران با برگزاری جلسات هفتگی، بر شناسایی و اولویتبندی پروژههای زیرساختی تمرکز کرده است. این پروژهها شامل طیف گستردهای از اقدامات از جمله تعریض جادهها، احداث تونلها، ایجاد دوربرگردانها و ساخت تقاطعهای غیرهمسطح برای تسهیل عبور و مرور در محورهای اصلی و استانی است.
گلوگاههای ترافیکی و راهکارهای نوین
نخستین محور راهبردی، شناسایی و برطرف کردن گلوگاههای ترافیکی در سطح استان است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد هر گلوگاه ماهیت متفاوتی دارد؛ برخی به تعریض مسیر نیاز دارند، برخی تنها با احداث تونل گشوده میشوند و بعضی دیگر با دوربرگردان یا تقاطع غیرهمسطح حل میشوند. این سیاهه شناسایی شده و پروژهها یکییکی در حال پیگیری و اجراست تا روانسازی ترافیک در وضعیت موجود محقق شود.
مهمترین خبر ماههای اخیر درباره زیرساخت مازندران، آغاز فاز مطالعاتی ۲ پروژه بزرگ آزادراه و راهآهن شرق به غرب استان با حمایت ویژه رئیسجمهور است. استاندار مازندران اعلام کرد طراحی این ۲ طرح در جریان مذاکرات با رئیسجمهور و بر پایه مصوبات سفر استانی، دستور آغاز مطالعات را دریافت کرده و میتواند کریدور شرق به غرب استان را از بند ترافیک و ناکارآمدی خارج کند.
نقش راهآهن در توسعه زیرساختهای حملونقل
در بخش ریلی، استان با یک واقعیت آماری روبهروست؛ حدود ۸۵ درصد ترددها زمینی، پنج درصد هوایی و مابقی ریلی است. سهمی که با نقش کریدوری و گردشگری مازندران همخوان نیست. برای نخستین بار مطالعات جامع حملونقل ریلی استان شکل گرفته و کارگروه تخصصی حملونقل در سطح استان با جلسات هفتگی فعال شده است. پیام روشن این پیگیریها آن است که جادههای موجود دیگر ظرفیت پاسخگویی به حجم فزاینده تردد را ندارند و در میانمدت، ریل باید بخشی از بار ترافیکی را بردارد.
معاون هماهنگی و امور عمرانی استاندار مازندران گفت که کارگروه ترافیک استان با هدف رفع گلوگاههای ترافیکی و توسعه زیرساختهای حملونقل، بر اجرای پروژههای راهسازی و تکمیل مسیرهای ریلی تأکید دارد. عبدالرضا دادبود اظهار داشت: با توجه به وجود گلوگاههای ترافیکی در مسیرهای اصلی و استانی مازندران، شناسایی و اجرای پروژههایی نظیر تعریض جادهها، احداث تونلها، ایجاد دوربرگردانها و تقاطعهای غیرهمسطح در دستور کار قرار گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: در همین راستا، کارگروه ترافیک استان که از سال ۱۳۹۷ با هدف بهبود وضعیت حملونقل و رفع مشکلات ترافیکی تشکیل شده، با برگزاری جلسات هفتگی، بر پیگیری پروژههای اولویتدار تمرکز دارد. این کارگروه نقش بسزایی در مدیریت توسعه زیرساختهای جادهای و ریلی استان ایفا میکند.
تصویر کلی غرب مازندران نشان میدهد ترافیک این منطقه با یک پروژه، یک تعریض یا یک فصل از سفرهای نوروزی حل نمیشود. راهبرد مؤثر، همان الگوی سهلایهای است که امروز در دستور کار قرار دارد: رفع گلوگاههای مقطعی برای دستاوردهای کوتاهمدت، تکمیل پروژههای نیمهتمام برای افزایش ظرفیت میانمدت، و آزادراه و راهآهن شرق به غرب برای تغییر ساختار سفر در بلندمدت.
در حال حاضر، رفع این گلوگاهها نیازمند گذار از رویکردهای تکبعدی به رویکردهای چندبعدی است؛ یعنی ترکیبی از توسعه جادهای، تکمیل پروژههای ریلی و مدیریت هوشمند ترافیک. همچنین، تغییر مدل تأمین مالی از بودجههای صرفاً دولتی به سمت مشارکت بخش خصوصی و استفاده از منابع مولدسازی املاک مازاد دولت، از ضرورتهای اصلی برای پیشبرد پروژههای سنگین زیرساختی در این استان است.
برابر آمار، سالانه بیش از ۵۰۰ میلیون دستگاه خودرو در محورهای مازندران تردد دارند که ۱۱ درصد از این ترددها در محورهای اصلی و بقیه درونشهری است. هراز، کندوان، سوادکوه، کیاسر، کناره و جاده گلوگاه ۶ محور اصلی مازندران است که این استان را به استانهای تهران، البرز، سمنان، گیلان و گلستان متصل میکند.
منبع خبر: مشاهده خبر در سایت منبع
برای مشاهده سایر خبرهای حوزه حمل و نقل، به صفحه اخبار حمل و نقل مراجعه کنید.



