بازگشت کشتی ها به بنادر ایران/ چرا هزینه حمل ونقل هنوز در «وضعیت جنگی» مانده است؟

در حالی که با کاهش تنش های منطقه ای و بازگشت تدریجی کشتی ها به بنادر ایران، تجارت خارجی کشور در مسیر عادی سازی قرار گرفته، هزینه های حمل ونقل بین المللی هنوز از «فضای جنگی» خارج نشده است؛ موضوعی که به اعتقاد فعالان حوزه تجارت و لجستیک، می تواند به یکی از مهم ترین موانع احیای تجارت خارجی پس از جنگ تحمیلی سوم تبدیل شود.

علی امامی، مدیرکل آماد و پشتیبانی سازمان توسعه تجارت ایران در گفتگو با مهر از کاهش ریسک حمل بار به ایران خبر داده اما هم زمان تأکید کرده است که نرخ های حمل ونقل دریایی و ریلی همچنان در سطوح بحرانی دوران جنگ باقی مانده اند.

به گفته او، پس از تفاهمات سیاسی اخیر و رفع محدودیت های عملیاتی در مسیرهای دریایی، کشتی ها به تدریج به بنادر ایران بازگشته اند و اکنون شرایط برای ازسرگیری تجارت تا حد زیادی عادی شده است. با این حال، شرکت های حمل ونقل هنوز حاضر به تعدیل نرخ ها نشده اند.

کرایه حمل از چین؛ سه برابر نرخ عادی

یکی از مهم ترین نشانه های تداوم شرایط غیرعادی در بازار لجستیک، جهش هزینه حمل کانتینر از چین به ایران است؛ مسیری که ستون فقرات واردات کالایی کشور محسوب می شود.

امامی اعلام کرده است که پیش از بحران، هزینه حمل هر کانتینر از چین به ایران حدود ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ دلار بود، اما اکنون این رقم به ۸ تا ۹ هزار دلار رسیده است؛ افزایشی که عملاً هزینه واردات بسیاری از کالاها و مواد اولیه را چند برابر کرده است.

این افزایش نرخ تنها محدود به حمل دریایی نیست. در بخش ریلی نیز، به گفته مسئولان تجاری، هزینه ها همچنان بالاست و علاوه بر آن، زمان رزرو کانتینر و تحویل بار نیز به شکل محسوسی افزایش یافته است؛ مسئله ای که زنجیره تأمین صنایع و تجار را با اختلال مواجه کرده است.

چرا نرخ ها کاهش پیدا نمی کند؟

بررسی ها نشان می دهد که بخشی از تداوم نرخ های بالا به رفتار محتاطانه خطوط کشتیرانی بین المللی بازمی گردد. بسیاری از شرکت های حمل ونقل، اگرچه تردد به بنادر ایران را از سر گرفته اند، اما هنوز ریسک منطقه را به طور کامل حذف نکرده اند و هزینه های بیمه، سوخت، ریسک عملیاتی و زمان خواب کشتی را در نرخ گذاری لحاظ می کنند.

از سوی دیگر، در ماه های گذشته به دلیل توقف یا کاهش شدید تردد کشتی ها به ایران، نوعی «تقاضای انباشته» در بازار شکل گرفته است. اکنون با بازگشت تجارت، حجم درخواست برای حمل کالا به طور ناگهانی افزایش یافته و همین مسئله به رشد نرخ ها دامن زده است.

فعالان بازار حمل ونقل معتقدند بخشی از نرخ های فعلی نیز ناشی از کمبود کانتینر، برهم خوردن برنامه خطوط منظم کشتیرانی و احتیاط شرکت های خارجی در تخصیص ظرفیت به ایران است.

فشار مستقیم بر قیمت کالاها

ادامه این وضعیت می تواند اثر مستقیمی بر قیمت تمام شده کالاها در بازار داخلی داشته باشد. در شرایطی که بخش قابل توجهی از واردات ایران شامل مواد اولیه، قطعات صنعتی، کالاهای واسطه ای و تجهیزات تولید است، بالا ماندن کرایه حمل عملاً هزینه تولید را افزایش می دهد و فشار تورمی جدیدی ایجاد می کند.

کارشناسان لجستیک هشدار می دهند اگر روند فعلی ادامه یابد، بخشی از مزیت رقابتی تجارت ایران در منطقه نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت؛ زیرا هزینه حمل بالا می تواند مسیرهای تأمین را برای تجار ایرانی غیراقتصادی کند.

وزارت راه رسیدگی کند

مدیرکل آماد و پشتیبانی سازمان توسعه تجارت ایران معتقد است اکنون زمان ورود جدی نهادهای حاکمیتی فرا رسیده است. او وزارت راه و شهرسازی، سازمان بنادر و دریانوردی و همچنین راه آهن را متولی اصلی تنظیم گری در این حوزه دانسته و خواستار مداخله برای کنترل بازار حمل ونقل شده است.

به باور کارشناسان، دولت در شرایط فعلی با چند مأموریت هم زمان روبه رو است؛ نخست بازگرداندن اعتماد خطوط بین المللی، دوم افزایش ظرفیت عملیاتی بنادر و شبکه ریلی، و سوم جلوگیری از تداوم نرخ گذاری مبتنی بر شرایط بحران.

در همین حال، برخی فعالان صنعت حمل ونقل معتقدند بازگشت کامل نرخ ها به شرایط پیش از جنگ زمان بر خواهد بود و بازار به تدریج، هم زمان با تثبیت شرایط سیاسی و افزایش تعداد سفرهای دریایی، به تعادل خواهد رسید.

بازگشت تجارت؛ بدون بازگشت قیمت ها

اگرچه نشانه های احیای تجارت دریایی ایران به وضوح قابل مشاهده است و مسیرهایی مانند چین و امارات دوباره فعال شده اند، اما آنچه امروز بیش از هر چیز نگرانی بخش خصوصی را افزایش داده، شکاف میان «عادی شدن تجارت» و «عادی نشدن هزینه حمل» است.

اکنون پرسش اصلی فعالان اقتصادی این است که آیا دستگاه های مسئول می توانند پیش از وارد شدن آسیب بیشتر به تجارت خارجی، بازار حمل ونقل را از شرایط فوق العاده خارج کنند یا خیر؛ پرسشی که پاسخ آن می تواند بر آینده تجارت ایران پس از جنگ تحمیلی سوم اثر تعیین کننده ای بگذارد.

جهت دسترسی به سایر اخبار دریایی به این صفحه از سایت مراجعه کنید.