نقد و بررسی چالشهای راهبردی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی در تهران
امیر فروتن در تحلیل سند توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD) تهران، بر خلأهای جدی در حوزههای حکمرانی، اقتصاد سیاسی و تعارضات نهادی تأکید دارد.
بررسی دقیق سند راهبردی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD) در تهران از دیدگاه متخصصان شهرسازی و حکمرانی شهری نشان میدهد که این برنامه با چالشهای ساختاری عمیقی در حوزههای فلسفه برنامهریزی، استراتژیهای اجرایی و اقتصاد سیاسی مواجه است. به نظر میرسد مهمترین ضعفهای این سند نه در جزئیات فنی، بلکه در ابعاد کلان حکمرانی و تعارضات نهادی نهفته است که میتواند مسیر تحقق توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی را با بنبست مواجه کند.
ابهام در استراتژی و اهداف توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی
یکی از نقدهای اساسی به این سند، فقدان شفافیت در هدفگذاری نهایی است؛ به طوری که مشخص نیست توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی در تهران دقیقاً قرار است چه مسئلهای را حل کند. در ادبیات جهانی، این رویکرد معمولاً با هدف کاهش وابستگی به خودرو، بازتوزیع منافع توسعه یا ارتقای عدالت فضایی دنبال میشود، اما در سند فعلی، این اهداف بدون اولویتبندی در کنار هم قرار گرفتهاند که آن را به یک بیانیه آرمانی تبدیل کرده است.
سؤال اصلی اینجاست که آیا TOD در تهران یک پروژه حملونقلی است، یا پروژهای برای بازآفرینی شهری، تأمین منابع مالی مترو و یا ابزاری برای تحقق عدالت فضایی؟ پاسخ به این پرسشها در سند فعلی بسیار مبهم است.
غفلت از ابعاد فرهنگی و حکمرانی در TOD
در حالی که موفقیت پروژههای TOD در کلانشهرهای پیشرو جهان بیش از آنکه محصول مهندسی کالبدی باشد، نتیجه مهندسی فرهنگی و تغییر رفتارهای سفر شهروندان بوده است، این سند تقریباً هیچ نگاهی به ابعاد فرهنگی ندارد. علاوه بر این، فقدان نظریه حکمرانی مشخص در متن سند باعث شده است که پرسشهای کلیدی درباره نحوه تصمیمگیری، کنترل تعارض منافع و مکانیزمهای مشارکت عمومی بدون پاسخ باقی بمانند.
تعارضات ساختاری و نهادی در اجرای TOD
شاید جدیترین نقد ساختاری به این سند، تناقض میان اهداف TOD و نظام درآمدی شهرداری تهران باشد. شهرداری که بخش عمدهای از درآمدهای خود را از طریق فروش تراکم و تغییر کاربری تأمین میکند، اکنون مجری طرحی است که ذاتاً با سوداگری زمین مقابله میکند. استقرار این دبیرخانه در معاونت شهرسازی نیز این تعارض را تشدید کرده است؛ چرا که این معاونت خود متولی تنظیم تراکم است و عملاً TOD را به زیرمجموعهای از سیاستهای کالبدی موجود تبدیل میکند.
غلبه نگاه کالبدی و فقدان مدل اقتصادی
سند مذکور با تمرکز بیش از حد بر ایستگاهها و پهنهبندیها، از مسائل اجتماعی نظیر فقر شهری و اعیانسازی (Gentrification) غافل مانده است. همچنین، نبود یک مدل اقتصادی شفاف برای محاسبه ارزش افزوده زمین و نحوه بازتوزیع منافع میان شهرداری، بخش خصوصی و مترو، باعث شده است که این برنامه همچنان در سطح یک آرمان باقی بماند. فقدان شاخصهای کمی برای سنجش مفاهیمی همچون زیستپذیری و عدالت نیز ارزیابی موفقیت یا شکست این طرح را در افق ۱۴۲۰ دشوار میسازد.
در نهایت، بزرگترین ضعف سند توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی آن است که این رویکرد را صرفاً به یک پروژه کالبدی تقلیل داده و از ابعاد پیچیده حکمرانی و اقتصاد سیاسی غفلت کرده است. این نقد از منظر حکمرانی شهری، راهبردیترین ایرادی است که بر کل سند وارد است.
منبع خبر: مشاهده خبر در سایت منبع
برای مشاهده سایر خبرهای حوزه حمل و نقل، به صفحه اخبار حمل و نقل مراجعه کنید.



