تحول در تقاضای ناوگان ریلی؛ چالش‌ها و فرصت‌های حمل‌ونقل در شرایط جنگی
تغییرات در تقاضای ناوگان ریلی و ضرورت افزایش قابلیت پیش‌بینی در حمل‌ونقل بین‌المللی، موضوعی است که در شرایط جنگی فعلی اهمیت دوچندان یافته است.
تغییرات ایجادشده در شبکه حمل‌ونقل کشور پس از آغاز جنگ، نیازمند واکاوی دقیق واقعیت‌های زیرساختی است. ایران سالانه حدود ۱۹۰ میلیون تن تجارت دارد که نزدیک به ۱۵۰ میلیون تن آن، یعنی حدود ۸۰ درصد، از طریق بنادر جنوبی انجام می‌شود. انتقال ناگهانی بخشی از این حجم عظیم بار به مسیرهای شمالی، بدون ایجاد فشار بر زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای امکان‌پذیر نیست.
در شرایط جدید، کریدورهای شمالی کشور بیش از گذشته اهمیت یافته‌اند و مرزهایی مانند سرخس، اینچه‌برون، رازی، شمتیغ و آستارا با تغییرات جدی در نوع تقاضا مواجه شده‌اند. مدیریت این تقاضای ناوگان ریلی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگی میان نهادهای متولی است.
اهمیت استراتژیک مرز سرخس در تجارت ریلی
سرخس یکی از کلیدی‌ترین مرزهای ریلی در حوزه حمل‌ونقل بین‌المللی محسوب می‌شود. پیش از جنگ، بخش عمده‌ای از ترانزیت از مسیر سرخس به بندرعباس انجام می‌شد که با آغاز جنگ، این حجم به شدت کاهش یافت. با این حال، تلاش‌های صورت‌گرفته برای جایگزینی کالاهای صادراتی و وارداتی، بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته را احیا کرده است. سرخس همچنان پتانسیل بالایی برای نقش‌آفرینی در پشتیبانی از تجارت خارجی دارد.
چالش‌های ظرفیتی در مرز اینچه‌برون
وضعیت در مرز اینچه‌برون متفاوت است؛ چرا که انتقال بخشی از کانتینرهای وارداتی از مسیرهای جنوبی به این مرز، موجب ترافیک سنگین شده است. ظرفیت‌های موجود در اینچه‌برون متناسب با تقاضای پیشین بوده و برای حجم فعلی کافی نیست. راه آهن با هدف بهبود شرایط، امکان انتقال مستقیم محمولات به آپرین تهران را فراهم کرده است تا فرآیندهای گمرکی تسهیل شود.
گلوگاه‌های مرز رازی و ضرورت همکاری بین‌المللی
مرز رازی به عنوان تنها مسیر ریلی مستقیم ایران به ترکیه و اروپا، با افزایش تقاضا روبروست. محدودیت‌های زیرساختی در طرف ترکیه و دریاچه وان، موجب ایجاد ترافیک در بنادر مقصد شده است. رفع این گلوگاه‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری بلندمدت و همکاری جدی میان راه آهن ایران و ترکیه است.
توسعه تجارت ریلی با افغانستان از مسیر شمتیغ
یکی از نقاط مثبت، رشد حمل‌ونقل بین‌المللی در مرز شمتیغ است. تداوم این روند به توسعه زیرساخت‌های لجستیکی در داخل افغانستان وابسته است. در سمت ایران نیز، تسهیل فرآیندهای گمرکی در پایانه‌های خواف و سنگان در دستور کار قرار دارد.
ضرورت اتصال ریلی در آستارا
در آستارا، گسست ریلی و نیاز به حمل جاده‌ای تا رشت، هزینه‌های لجستیکی را افزایش داده است. برقراری اتصال کامل ریلی در این مسیر، گامی حیاتی برای افزایش رقابت‌پذیری حمل‌ونقل ریلی کشور است.
تغییر مدل کسب‌وکار شرکت‌های ریلی
جنگ عملاً ترکیب تقاضای ناوگان ریلی را تغییر داده است. با کاهش حمل مواد معدنی، تقاضا برای واگن‌های لبه‌بلند کاهش و در مقابل، تقاضا برای واگن‌های مسقف، مخزن‌دار و کانتینری افزایش یافته است. شرکت‌های ریلی با انعطاف‌پذیری توانسته‌اند از ناوگان موجود برای حمل کالاهای اساسی استفاده کنند.
نیاز به شرکت‌های لجستیکی تخصصی
یکی از خلأهای صنعت ریلی، نبود شرکت‌های قدرتمند لجستیکی است که فراتر از حمل‌ونقل، در حوزه‌های بسته‌بندی و طراحی راهکارهای تخصصی فعالیت کنند. کمبود امروز صنعت ریلی، کمبود واگن نیست، بلکه کمبود راهکارهای هوشمندانه برای استفاده حداکثری از ناوگان موجود است.
مدیریت مازاد تقاضا در حمل‌ونقل ریلی
در شرایط کنونی، مازاد تقاضا در حمل‌ونقل ریلی بین‌المللی مشهود است. ورود شرکت‌های غیرتخصصی به این بازار می‌تواند قابلیت پیش‌بینی زمان و هزینه را کاهش دهد. برای حفظ مزیت رقابتی ریل، باید بر افزایش قابلیت پیش‌بینی و استانداردسازی خدمات تمرکز کرد.
دکتر حسن صدیقی، عضو هیأت مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی، تأکید می‌کند که یکی از اولویت‌های اصلی صنعت ریلی باید افزایش قابلیت پیش‌بینی باشد تا صاحب کالا با اطمینان از زمان و هزینه، ریل را به عنوان گزینه اول انتخاب کند.
منبع خبر: مشاهده خبر در سایت منبع
برای مشاهده سایر خبرهای حوزه حمل و نقل، به صفحه اخبار حمل و نقل مراجعه کنید.
