تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی و چالشهای تجارت دریایی ایران
تنگه هرمز به عنوان اصلیترین مسیر تجارت دریایی ایران، نقشی تعیینکننده در اقتصاد کشور دارد. هرگونه ناامنی در این آبراه، هزینههای حملونقل و بیمه را افزایش داده و زنجیره تأمین کالاهای اساسی را با چالشهای جدی مواجه میکند.
تنگه هرمز برای ایران فراتر از یک آبراه ساده، گلوگاه اصلی اتصال اقتصاد دریایی کشور به بازارهای بینالمللی محسوب میشود. بخش عمدهای از صادرات نفت، فرآوردههای نفتی و واردات کالاهای اساسی از طریق بنادر جنوبی بهویژه بندر شهید رجایی و بندر امام خمینی انجام میگیرد. در واقع، هرگونه تهدید یا ناامنی در این مسیر، مستقیماً بر تنگه هرمز و تجارت دریایی کشور تأثیر گذاشته و زنجیره لجستیک را با اختلال مواجه میکند.
پیامدهای امنیتی بر ترافیک کشتیها
نخستین پیامد ناامنی در این منطقه، اختلال در تردد کشتیها است. در سناریوهای بحرانی، کشتیها یا از ورود به منطقه خودداری کرده و یا با تأخیر و انتخاب مسیرهای طولانیتر، هزینههای سنگینی را به صاحبان کالا تحمیل میکنند. دادههای مربوط به بحران سال ۲۰۲۶ نشان داد که حتی با وجود ادعای باز بودن مسیر، ترافیک عبوری از این تنگه به شدت کاهش یافت؛ بهطوری که در مقطعی تنها ۱۲ کشتی در روز تردد داشتند، در حالی که این رقم پیش از بحران بیش از ۱۰۰ مورد بود. این انقباض بازار، نشاندهنده حساسیت بالای تنگه هرمز و تجارت دریایی به ریسکهای امنیتی است.
فشار بر بندر شهید رجایی و هزینههای بندری
بندر شهید رجایی به عنوان هاب اصلی کانتینری ایران، بیشترین آسیب را از ناامنیهای دریایی میبیند. اگر کشتیهای اقیانوسپیما به دلیل ریسکهای موجود از ورود به این بندر خودداری کنند، عملیات تخلیه و بارگیری کند شده و زمان ماندگاری کالا افزایش مییابد. این وضعیت منجر به افزایش هزینههای دموراژ و انبارداری میشود که در نهایت به قیمت نهایی کالا در بازار داخلی منتقل خواهد شد. بنابراین، پایداری تنگه هرمز و تجارت دریایی برای جلوگیری از تورم در کالاهای وارداتی حیاتی است.
شوک بیمه و اختلال در زنجیره تأمین
دومین اثر مخرب، جهش در نرخ بیمه ریسک جنگی و کرایه حملونقل است. شرکتهای کشتیرانی در شرایط تنش، یا پوششهای بیمهای گرانتری دریافت میکنند و یا بهطور کلی از مسیر خارج میشوند. این موضوع تنها محدود به نفتکشها نیست و تمامی کشتیهای کانتینری و فلهبر را تحت تأثیر قرار میدهد. علاوه بر این، تأخیر در ورود مواد اولیه و نهادههای دامی، زنجیره تأمین صنایع را مختل کرده و میتواند به کمبود مقطعی کالا در بازار منجر شود.
استراتژیهای جایگزین و تابآوری اقتصادی
در حوزه صادرات، وابستگی شدید نفت و فرآوردههای نفتی به بنادر جنوبی، آسیبپذیری کشور را دوچندان کرده است. در این میان، بندر چابهار به عنوان تنها بندر اصلی ایران در خارج از این آبراه، اهمیت استراتژیک یافته است. اگرچه ظرفیت فعلی چابهار برای جبران کامل شوکهای احتمالی کافی نیست، اما توسعه آن میتواند بخشی از فشار را کاهش دهد. در نهایت، برای حفظ ثبات در تنگه هرمز و تجارت دریایی، تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی و تقویت زیرساختهای لجستیکی بنادر جنوبی، راهکاری اجتنابناپذیر برای افزایش تابآوری زنجیره تأمین کشور است.
منبع خبر: مشاهده خبر در سایت منبع
برای مشاهده سایر خبرهای حوزه حمل و نقل، به صفحه اخبار حمل و نقل مراجعه کنید.
